Diyarbakır Yeniköy Düdeni

Çermik ilçesi Yeniköy Düdeni'nin ilk tespiti yıllar önce Türkiye mağaracılığının kurucusu kabul edilen Dr. Temuçin Aygen tarafından yapılmışsa da günümüze kadar burada hiç bir bilimsel çalışma yürütülmemiş. Çok kısa, sadece iki günümüzü ayırabildiğimiz bir çalışma ile bu önemli karstik yapının ilk keşfini gerçekleştirdik. Yeniköy Köyü'nün neredeyse içinde denecek kadar yakınında bulunan düden, 80m derinliğinde tek bir kuyu olarak başlıyor. Bu ihtişamlı inişin dibine ulaştığımızda malesef üzücü bir görüntü ile karşılaştık. Onlarca yıl boyunca birikmiş her cinsten çöp, pislik, hatta çürümesini tamamlamamış bir keçi leşi, tüm bunların yol açtığı ağır koku; heyecanlı keşif çalışmasının tadını bir anda kaçırdı.

Düdenin devamı, ilk inişten farklı olarak, kademelerle inen 80 cm genişliğinde bir tektonik çatlak şeklinde idi. Yanlış planlama neticesinde malzeme sıkıntısı çekmemizle, her kademenin ayrı bir çöp yığını şeklinde olması, üstüne zamanımızın da daralmış olması neticesinde düdenin sonuna ulaşamadan dönmek kararı aldık. Yaklaşık -100m derinliğe kadar ölçüm alındı, görebildiğimiz kadarıyla en az 120 m derinlik var.
Bu düdenle ilgili diğer bir gariplik ise, oldukça büyük bir yerleşim olan Yeniköy'de yeni ilkokul inşaatının 80m derinliğindeki bu mağaranın hemen dibine yapılıyor olması. Sayısı yüzü aşacak 7-15 yaş arası gencin düden etrafında koşturmasını, merakla yanına yaklaşmasını vb engellemek mümkün değil. Giren ciddi miktar su nedeniyle; çitle kapamak, ağzını telle örtmek vb. çözümler de pratikte mümkün görünmüyor. Buradan kazara düşüp hayatına kaybedecek çocukların vebalini kim taşıyacak, açıkçası belirsiz.

Son (yarım) günümüzde ise, Çayırdere Köyü'nde varlığından haberdar olduğumuz iki önemli mağaradan Ayı Mağarası'nı inceleme şansını elde ettik. Haritalaması günler sürecek karmaşıklıkta labirent yapısına sahip bu mağara, oluşumlar açısından da oldukça zengin ve çekici idi. Ayrıca ciddi bir yarasa kolonisi barındırması ve biospeleolojik zenginliği ile de önemli bir mağara. Önümüzdeki senelerde bu bölgede çalışmaya istekli mağaracılar için bolca malzeme olduğu anlaşılıyor.