Uzunluk ve Derinlik Yalanları

Türkiye’nin en uzun ve en derin mağaraları mı? Güldürmeyin beni, TAY Projesi kapsamında mağara envanteri yaptığımız günlerden bu yana bu ülkedeki birçok mağaranın bilgilerinin ne denli yanlış ve eksik olduğunu gördüm. Kiminin raporu, bazılarının haritası, diğer bir kısmının ise hiçbir şeyi yoktu. Bazı bilgiler kulaktan kulağa, yazıdan yazıya referanssız olarak aktarılmış, sonunda birisinin yalanları genel doğru haline gelivermişti.

Bu yazıda sizlere bu bir yığın eksiklikten sadece birkaçını, bazı önemli uzun ve derin mağaranın uzunluk veya derinliklerindeki hataları veya hala çizilememiş haritaları örneklerle göstermeye çalışacağım. Elimdeki malzeme ve raporlar eksik olabileceği için yazdıklarımda hatalar olabilir, peşinen özür dilerim.

Öte yandan, araştırması beş yıl veya daha önce tamamlanmış ama, hala bir raporu veya haritası olmayan bazı mağaraları ise, “Gün olur yayınlarlar herhalde” düşüncesi ile bu yazıya dahil etmedim. Ne de olsa Türk mağaracılığı için beş yıl dün sayılır.

Pınargözü: (+720 m ve 12.000 m) Bu ölçüleri teyid eden bir rapor yok. En somut rapor ve elimizdeki yegane harita 1977 yılına ait; bu haritada 5.275 m olan Pınargözü’nün uzunluğu yıllar sonra 12.000 m’ye çıktı. 1977’den sonra araştırma yapıldığı biliniyor ama ne rapor var, ne de harita.
Ayvaini: (4.866 m ve -22 m) Bu ölçülerin nereden çıktığı bilinmiyor. Mağara 1970 de İspanyollar tarafından ölçüldü ve haritalandı. Elimizdeki en iyi harita da bu ekipten Joan Ullastre’ye ait. Raporda “5.500 m gibi” ibaresi var, haritada ise bir uzunluk yok. 1986 da ise BÜMAK tarafından başlatılan ölçüm ise 1.947 m’de kaldı. En az 3 haritası var ve tümü eksik. Doğru dürüst bir haritası ise hala çizilmedi.
Düdensuyu – Altınbeşik: (4.500 m ve +101 m) Bir yığın haritası olup tümü eksik ve yarım olan diğer bir mağara da Altınbeşik. Elimizdeki en detaylı harita Gerhard Schmitt tarafından 1979 yılında çizilmiş olanı ve üstünde “2.2 km den fazla” diye bir not var. Her ne kadar topolarındaki toplam ölçüm 2.053 m ise de, 1987 tarihli MTA raporunda Altınbeşik “2.500 m ve +101 m” olarak geçiyor. 1989 yılı İngiliz-Çek Araştırması’nda ise ölçüm yapılmadığını biliyoruz. Acaba bir yerde “2.500 m” yazılacağına yanlışlıkla “4.500 m” yazıldı ve bu hata sürüp gidiyor mu?
Maraspoli: (3.750 m) Temuçin Aygen’in 1955 araştırması dışında doğru dürüst bir haritası ve raporu yok. Elimizdeki harita Max Couderc tarafından 1966 yılında yapılmış. Eğer Couderc’in haritasının ölçeği doğru ise Maraspoli’nin 400 m filan olması lazım. Dolayısıyla bu “3.750 m” nin nereden çıktığı belirsiz. Kaldı ki, Temuçin Aygen’de son kitaplarından birisinde genç mağaracılara bu mağaranın araştırmasına devam etmelerini tavsiye etmişti.
Gürlevik Mağarası: (2.500 m) Turizm Bakanlığı tarafından 1992 yılında basılan “Türkiye’nin Speleolojik Olanakları” kitabında Gürlevik Mağarası 2.500 m uzunluğu ile bir anda karşımıza çıkıverdi. Halbuki, Niggemann ve Fischer’in aynı yıl yayınlanan araştırma raporlarında sadece Gürlük Suçıkanı’na dalış yaparak Gürlevik Mağarası’na ulaştıkları yazılı idi ve harita da yoktu.
Adlerhorst Mağarası: (-202 m) Gerhard Schmitt’in diğer bir marifeti: Raporu filan yok, bir tek harita mevcut, o da o kadar komik ve yetersiz ki insanın aklına yalan olma olasılığı bile geliyor. Üzerindeki not ise Oral Ülkümen’e ait. “88 yazı. Gerhard Schmitt’in ölçtüğü ve çizdiği Toroslarda bir mağara, yeri belli değil”!